जोत्दै…

कहिल्यै रसायन प्रयोग गर्दैनौँ। जीवामृत, छापो र जीवित जराले माटोलाई खुवाउँछौँ, अनि माटोले बालीलाई।
फार्मका सबै खेत कृत्रिम मल र विषादीबिना व्यवस्थापन गरिन्छन्। रोप्नुअघि बीउलाई बीजामृतले उपचार गरिन्छ। माटोलाई नियमित रूपमा जीवामृत दिइन्छ, जुन गोबर, गहुँत, सख्खर र दालको पिठोबाट बनेको र सूक्ष्मजीवको संख्या बढाउने किण्वित झोल हो।
बालीका अवशेष छापोका रूपमा माटोमै फर्किन्छन्। यसले चिस्यान जोगाउँछ, झार घटाउँछ र बिस्तारै कुहिएर मलिलो माटो बन्छ। कीरा नियन्त्रणका लागि नीम र अन्य वनस्पतिका झोल, साथी बाली, र रसायनमुक्त फार्ममा आउने चरा र भ्यागुता नै काफी हुन्छन्।

पोखरी, स्वेल र खाडलले बर्खाको पानी समात्छन्, जसले गर्दा सुक्खा महिनामा पनि फार्म हरियो रहन्छ।
तराईमा वर्षभरको धेरैजसो पानी तीन महिनामै पर्छ। हामी यसलाई बिस्तारै बग्न, फैलिन र जमिनमा छिर्न दिन्छौँ। समोच्च रेखामा खनिएका स्वेलले बगेको पानी रोकेर जमिनमा छिराउँछन्, र पोखरीले माछा, हाँस र सिँचाइका लागि पानी जम्मा गर्छ।
छापोले ढाकिएको जीवित माटोले नाङ्गो माटोभन्दा धेरै पानी सञ्चय गर्छ। त्यसैले थपिएको हरेक मुठी प्राङ्गारिक पदार्थ एउटा सानो जलाशय हो। परिणाम: कम पम्पिङ, भरिएको भूमिगत पानी, र खडेरी झेल्न सक्ने बाली।

अग्ला रूख, फलफूल, झाडी, जडीबुटी, लहरा र कन्दमूल तह-तहमा: खान मिल्ने जंगल।
प्राकृतिक जंगललाई कहिल्यै मल वा सिँचाइ चाहिँदैन, त्यसैले हामी त्यसैको संरचना नक्कल गर्छौँ। माथि अग्ला रूख, त्यसपछि आँप, कटहर र लिची, त्यसपछि केरा, मेवा र अम्बा, अनि झाडी, जडीबुटी, भुइँ ढाक्ने बिरुवा, लहरा, र बेसार र पिँडालुजस्ता कन्दमूल। हरेक तहले घाम र माटोको फरक भाग प्रयोग गर्छ।
एक पटक जमेपछि खाद्य वनलाई थोरै मेहनत चाहिन्छ, यसले हरेक वर्ष माटो मलिलो बनाउँछ र लगभग हरेक मौसममा उब्जनी दिन्छ। यो बाँकी फार्मलाई सन्तुलनमा राख्ने चरा, मौरी र कीराहरूको घर पनि हो।

माथि थाँक्रामा लहरा, बीचमा सागपात, तल कन्दमूल: एउटै जग्गाबाट चार बालीसम्म।
एउटै ड्याङमा माटोमुनि अदुवा वा बेसारजस्ता कन्दमूल, सतहमा सागपात, मध्यम उचाइमा भन्टा वा खुर्सानी, र माथि बाँस र तारको थाँक्रामा लहरे तरकारी लगाउँछौँ।
तहहरूले एकअर्कालाई छहारी र सुरक्षा दिन्छन्, माटो कहिल्यै नाङ्गो हुँदैन, र एउटै जग्गाबाट फरक-फरक समयमा चार पटक उब्जनी हुन्छ। तराईका साना किसानले थोरै जग्गाबाट बढी आम्दानी गर्न अपनाउन सक्ने यो मोडेल हामी तालिममा पनि सिकाउँछौँ।

त्यही दिन बिहान टिपिएका मौसमी तरकारीको साप्ताहिक बाकस। लिनका लागि ह्वाट्सएपमा सन्देश पठाउनुहोस्।
हरेक हप्ता त्यस हप्ता खेतमा सबैभन्दा राम्रो भएका ६–८ किसिमका तरकारी र साग प्याक गर्छौँ। न चिस्यान भण्डार, न बिचौलिया। केही घण्टाअघि जीवित माटोमा फलिरहेको खाना मात्र।
मौसमअनुसार खाने र जमिनलाई पुनर्जीवित गर्ने खेतीलाई साथ दिने सबैभन्दा सजिलो तरिका यही बाकस हो। यस हप्ताको बाकस र लिने तरिकाबारे ह्वाट्सएपमा सोध्नुहोस्।

पोखरी, हाँस, रूख, खेत र कम्पोस्ट, हरेक तत्व अरूलाई सघाउने गरी राखिएको छ।
फार्म पर्माकल्चरका क्षेत्र (जोन) अनुसार बनाइएको छ। घरनजिकै करेसाबारी र नर्सरी, त्यसपछि तरकारी र पशुपन्छी, अनि अन्नबाली, खाद्य वन र पोखरी। हरेक दिन हेर्नुपर्ने कुरा नजिक छन्, आफैँ हुर्किने कुरा टाढा।
कुनै पनि कुरा एक्लै काम गर्दैन। हाँसले धानखेत गोड्छ र पोखरीमा मल थप्छ। माछाले कीरा खान्छ र खेत सिँचाइ गर्ने पानीलाई मलिलो बनाउँछ। गाईले दूध दिन्छ, साथै जीवामृतका लागि गोबर र गहुँत पनि। बालीको अवशेषले पशु र कम्पोस्टलाई खुवाउँछ। एउटा भागको फोहोर अर्को भागको आहार बन्छ।
पुस्तौँदेखि तराईको हावापानीमा अनुकूलित स्थानीय तथा रैथाने बीउ हामी जोगाउँछौँ र बाँड्छौँ।
हरेक मौसममा सबैभन्दा स्वस्थ बिरुवा बीउका लागि छुट्याउँछौँ, अनि फार्ममै सुकाउने, सफा गर्ने र भण्डारण गर्ने गर्छौँ। किसान र करेसाबारी गर्नेहरूले हाम्रो भण्डारबाट बीउ लिन सक्नुहुन्छ। के उपलब्ध छ भनेर सोध्नुहोस्, वा साटासाट गर्न आफ्नै स्थानीय बीउ लिएर आउनुहोस्।
धान
उपलब्ध
मकै
उपलब्ध
रायो साग
उपलब्ध
लौका
उपलब्ध
घिरौँला
उपलब्ध
फर्सी
उपलब्ध
बोडी
उपलब्ध
भिन्डी
उपलब्ध
धनियाँ
उपलब्ध